Het Vaderland, 9 november 1922
Bron: Koninklijke Bibliotheek

De brand van Smyrna

De heer Wijdekop, gezagvoerder van de Deucalion de K.N.S.M., heeft nog enkele bijzonderheden aan het Hbld. verteld over zijn ervaringen te Smyrna.

De kade van Smyrna is maar smal, niet breeder dan het Rokin. De huizen staan dus betrekkelijk dicht aan zee. In den nacht van den brand waren de huizen één geweldige vlammenzee en langs de kade, die een paar mijlen lang is, stonden tienduizenden, die geen kans zagen te vluchten. Zij stonden tusschen de vuurmassa en de zee. Links en rechts dreigden de Turksche soldaten. De hitte moet er ontzettend zijn geweest. Velen vielen in zwijm, talloozen rolden in zee en verdronken.

"Wie hebben, naar uw meening, den brand gesticht?" werd den kapitein gevraagd.

Hij antwoordde, dat Zaterdag de Turken in de stad kwamen en alle Grieken hebben verdreven, zoodat het toch wel zeer onwaarschijnlijk is, dat de Grieken Woensdag het vuur hebben aangestoken. Bovendien, al zouden er al Grieken zijn achtergebleven, dan zouden de Turken hun immers geen gelegenheid hebben gelaten zoo met overleg te werken.

Wij zagen, zeide de kapitein, dat rond de huizen hoopjes brandstof, welke op een paar meter afstand van elkaar lagen, werden aangestoken met fakkels. De paarden stonden kalm in de buurt te wachten.

Dat echter de brand met voorkennis van de Turksche legerautoriteiten zou zijn gesticht, is niet waarschijnlijk, omdat ook mooie huizen, welke waren gerequireerd ten behoeve van Turksche officieren, ten offer vielen. Aan blusschen werd niet gedacht. Alleen in de Italiaansche school, die op een oogenblik in den dichten rook was gehuld, schijnen de bluschmiddelen in actie te zijn gebracht, althans dit gebouw stond, na den brand, vrijwel ongeschonden tusschen de puinhoopen.

Een teekenend staaltje voor den angst welke allerwege heerschte is nog dit. Het Theatre de Smyrna was betrokken door het Amerikaansche consulaat. Toen de brandstichters daar kwamen, ging de wacht op de vlucht. De Star en Stripes verbrandden en zijn niet gewroken.

De Turken traden zeer aanmatigend op, alsof zij niet slechts de Grieken, maar het geheele christendom hadden verslagen. Zij stoorden zich niet aan de oorlogsschepen en voeren langs de kade in kleine bootjes. Vluchtelingen, in vletjes of zwemmend, worden, als zij niet dadelijk aan een sommatie gehoor gaven, neergeschoten.

Tijdens den brand was er in de Turksche wijken feest, vroolijk waren de huizen geillumineerd.

Voor de Hollanders op de Deucalion was het een marteling deze ellende aan te zien, zonder afdoende te kunnen helpen. De koopvaarder lag alleen, zonder hulp van de marine. Eerst stonden de Nederlanders onder Engelsche protectie, maar deze werd Zondag vóór den brand opeens opgeheven, zonder dat de kapitein daar iets van wist. De Trinidad, die bij de Deucalion lag, voer plotseling weg.

Gelukkig, zeide de gezagvoerder, wisten de Turken niet, dat wij onbeschermd waren. Anders waren zij allicht aan boord gekomen, om te kijken of daar ook Grieken waren. De Turken afweren zou natuurlijk niet mogelijk zijn geweest. Maar zoo gemakkelijk waren zij toch niet aan boord gekomen, vervolgde de kapitein, zij zouden nog wel even zijn ondergedompeld.

Matrozen van de Deucalion hebben gezien, dat een Turk een Griek achterna zat. De vluchteling sprong in het water. De Turk duwde eenvoudig de Engelsche matrozen, die op de kade stonden, op zij en schoot, over een Engelsche barkas heen, op den Griek.

De Deucalion heeft uit Smyrna 115 leden der Hollandsche kolonie gered. Later zijn er nog meer opgepikt. Ook waren Armeniërs aan boord. Dezen waren zoo bang, dat zij dadelijk in het ruim kropen en daar als mummies bleven zitten.

Wat de Grieksche geredden betreft, dezen hadden vrijwel alles verloren, maar zij waren in het bezit van gouden kostbaarheden, welke vermoedelijk nog in de gauwigheid waren geroofd. Ook het stoomschip Adonis heeft vluchtelingen naar Piraeus gebracht. De meeste vluchtelingen waren nog in het bezit waren nog in het bezit van geweren en kogels, maar die moesten, alvorens aan boord te worden toegelaten, eerst in zee worden geworpen.

Een inwoner uit Smyrna vertelde, dat de Turken hem, met de bajonet op de borst, geheel hadden leeggeschud.

De Armeniërs, zeide hij, waren, nog tien minuten voor de Turken in Smyrna kwamen, in hun kwartier. De soldaten zijn gevangen genomen. De Armeensche generaal Torkom is in stukjes gesneden.

Colofon